Datum 3
Posted by Miroslav ibn Vukadin al-Hum on Friday, April 15, 2011
Under: Millareca
Sredinom petog milenijuma pre nove ere dolazi do značajne seobe stanovništva na Balkanskom poluostrvu. Ta seoba je nastala kao posledica prodiranja anadolske kulture, koja se iz zapadne Male Azije proširila na jugoistočne, južne i jugozapadne delove Balkanskog poluostrva, što kopnenim putem, što pomorskim, tako da je došlo do lančane reakcije, gde je celokupno stanovništvo tih krajeva poluostrva počelo da se pomera prema severu. U periodu od stotinak godina, anadolska kultura se stapala sa lokalnim, pa je tako započeo period mlađeg neolita. Najznačajnija kultura tog perioda bila je vinčanska. Iako je ona nastala pod nepovoljnim uslovima, usled višegeneracijskih seoba, vinčanska kultura je mnogo šta crpela iz već postojeće starčevačke kulture, čime je praktično ona samo postala njen naslednik, i preuzela vodeći uticaj na gotovo istoj teritoriji kao i starčevačka kultura.
Naselja vinčanske grupe su ličila na zbijena ušorena sela. Kuće su bile zbijene jedna do druge, na udaljenosti od svega metar i po-dva, i uvek su bile orijentisane u istom smeru, obično severoistok-jugozapad. To na prvi pogled prati putanju Sunca u letnje vreme. I ovoga puta su kuće bile pravougaone, ali su mnoge počele da dobijaju veći broj odaja. Zidovi su pravljeni od kućnog lepa (blata i pleteri među drvenim kolcima). Tehnika izgradnje kuća je unapređena nizom novih detalja - nivelacija zemljišta, drvene potpatosnice, izolacija od vlage, bojenje zidova i ukrašavanje fasada itd. Krovovi su i dalje dvoslivni, sačinjeni od pruća i slame.
Stanovništvo se u tom periodu brojčano znatno povećalo, pa su naselja po prvi put postala višeslojna, što ukazuje da je stanovništvo naseljavalo ista naselja duži vremenski period. Postali su generacijski vezani za svoje posede. Usto je i poljoprivredna tehnologija uznapredovala. Iako su zemljoradnja i stočarstvo i dalje primarne grane, došlo je do novina u njima. Zemljište je počelo da se đubri i navodnjava. Počinju da se gaje tačno određene vrste žitarica. Počinje da se reguliše broj stoke u zavisnosti od veličine ispaše. Na kraju, dolazi i do uočljivih razlika u razvoju raznih oblasti - zapažaju se razvijenije i zaostalije oblasti.
Oruđe se izrađuje od kamena i kosti. Keramičko posuđe se ukrašava raznim dekoracijama, a počinju da se izrađuju i kultne figure, odnosno žrtvene figure ljudi i životinja. One su služile u magijsko-religijskim obredima, koji se u početku obavljaju pod vedrim nebom, a kasnije u sklopu kućnog ognjišta. Mrtvi se isto kao i do tada sahranjuju u zgrčenom položaju, ali se ovoga puta odnos prema mrtvima znatno izmenio, za razliku od starčevačke kulture. Mrtvi se sahranju u izdvojenim nekropolama, van naselja, i sa prilozima u vidu predmeta za svakodnevnu upotrebu.
Krajem četvrtog milenijuma pre nove ere, na istočnim granicama vinčanske grupe pojavljuje se nova kultura, nazvana Salkuca-Krivodol-Bubanj. Ona je nastala usled doseljavanja nomadskih zajednica iz istočnih delova Balkanskog poluostrva, koji se više nisu vezivali za naselja i predačku zemlju, već su za najveće bogatstvo smatrali velika stada i predmete od metala. Time počinje faza finalnog neolita, koja vinčansku kulturu prvo dovodi do renesanse, uvodeći nove predmete od kamena i kostiju, kao i nove tipove žrtvenih figura, ali je najposle dovodi do dezintegracije. Nestankom vinčanske kulture, početkom četvrtog milenijuma pre nove ere, završava se period neolita, a samim tim i kamenog doba na ovim prostorima, i počinje metalno doba.
Uopšteno gledano, vinčanska kultura je predstavljala najznačajniju neolitsku kulturu na tlu Evrope. Ona se danas smatra visoko razvijenom za neolitske pojmove, sa najvećim naseljima u čitavoj Evropi. Pored novih tehnika u zemljoradnji i stočarstvu, vinčanska kultura nosi u sebi i začetak obrade metala, a možda i preteču modernog oblika pisma. U periodu vinčanske grupe u toku neolita, intenzivno se eksploatisala ruda bakra u rudniku u današnjem selu Rudna Glava kod Majdanpeka (najstarija bakarna sekira na svetu pronađena je u selu Pločnik kod Prokuplja), doduše ne toliko za obradu alatki, koliko za korišćenje bakarnog praha u dekorisanju keramike. Takođe, mnogobrojni simboli koji se pojavljuju na posuđu se danas smatraju pretečom proto-pisma, odnosno ne predstavljaju puke slike, već nose u sebi određene poruke.
Na tlu opštine Aleksinac postoji više arheoloških nalaza vezanih za vinčansku grupu neolita, i obuhvataju obe faze, i mlađi i finalni neolit, čime datiraju iz perioda 4.400-3.200 g.p.n.e. Oni su raštrkani na desetak lokacija širom opštine (najmanje četiri lokacije predstavljaju potvrđena vinčanska neolitska naselja), tako da moje ekspedicije moraju da budu podeljene na više delova. Za početak sam se odlučio za laganu šetnju u sopstveni komšiluk. U samom Aleksincu, u mali Zeleni Vir, pronađena je neolitska sekira, prilikom obrušavanja desne obale reke Moravice. S obzirom da je to tek jedan slučajni nalaz, on ne potvrđuje da je na tom mestu nekada bilo neolitsko naselje, već da je reka to nanela sa nekog uzvodnog mesta, možda kilometrima daleko. Najverovatnije mesto gde je sekira pronađena je tačka na kojoj Moravica skreće pod uglom od gotovo 90 stepeni, i gde se konstantno urezuje u uzdignuto zemljište. Tu je pojas zemljišta ojačan kamenim zidom, ali nakon nedavnih poplava to mesto je jako oslabljeno, da je i ulica koja prolazi iznad naprsla na nekoliko delova, pa je novo obrušavanje te litice vrlo moguće u skorijoj budućnosti.
Naselja vinčanske grupe su ličila na zbijena ušorena sela. Kuće su bile zbijene jedna do druge, na udaljenosti od svega metar i po-dva, i uvek su bile orijentisane u istom smeru, obično severoistok-jugozapad. To na prvi pogled prati putanju Sunca u letnje vreme. I ovoga puta su kuće bile pravougaone, ali su mnoge počele da dobijaju veći broj odaja. Zidovi su pravljeni od kućnog lepa (blata i pleteri među drvenim kolcima). Tehnika izgradnje kuća je unapređena nizom novih detalja - nivelacija zemljišta, drvene potpatosnice, izolacija od vlage, bojenje zidova i ukrašavanje fasada itd. Krovovi su i dalje dvoslivni, sačinjeni od pruća i slame.
Stanovništvo se u tom periodu brojčano znatno povećalo, pa su naselja po prvi put postala višeslojna, što ukazuje da je stanovništvo naseljavalo ista naselja duži vremenski period. Postali su generacijski vezani za svoje posede. Usto je i poljoprivredna tehnologija uznapredovala. Iako su zemljoradnja i stočarstvo i dalje primarne grane, došlo je do novina u njima. Zemljište je počelo da se đubri i navodnjava. Počinju da se gaje tačno određene vrste žitarica. Počinje da se reguliše broj stoke u zavisnosti od veličine ispaše. Na kraju, dolazi i do uočljivih razlika u razvoju raznih oblasti - zapažaju se razvijenije i zaostalije oblasti.
Oruđe se izrađuje od kamena i kosti. Keramičko posuđe se ukrašava raznim dekoracijama, a počinju da se izrađuju i kultne figure, odnosno žrtvene figure ljudi i životinja. One su služile u magijsko-religijskim obredima, koji se u početku obavljaju pod vedrim nebom, a kasnije u sklopu kućnog ognjišta. Mrtvi se isto kao i do tada sahranjuju u zgrčenom položaju, ali se ovoga puta odnos prema mrtvima znatno izmenio, za razliku od starčevačke kulture. Mrtvi se sahranju u izdvojenim nekropolama, van naselja, i sa prilozima u vidu predmeta za svakodnevnu upotrebu.
Krajem četvrtog milenijuma pre nove ere, na istočnim granicama vinčanske grupe pojavljuje se nova kultura, nazvana Salkuca-Krivodol-Bubanj. Ona je nastala usled doseljavanja nomadskih zajednica iz istočnih delova Balkanskog poluostrva, koji se više nisu vezivali za naselja i predačku zemlju, već su za najveće bogatstvo smatrali velika stada i predmete od metala. Time počinje faza finalnog neolita, koja vinčansku kulturu prvo dovodi do renesanse, uvodeći nove predmete od kamena i kostiju, kao i nove tipove žrtvenih figura, ali je najposle dovodi do dezintegracije. Nestankom vinčanske kulture, početkom četvrtog milenijuma pre nove ere, završava se period neolita, a samim tim i kamenog doba na ovim prostorima, i počinje metalno doba.
Uopšteno gledano, vinčanska kultura je predstavljala najznačajniju neolitsku kulturu na tlu Evrope. Ona se danas smatra visoko razvijenom za neolitske pojmove, sa najvećim naseljima u čitavoj Evropi. Pored novih tehnika u zemljoradnji i stočarstvu, vinčanska kultura nosi u sebi i začetak obrade metala, a možda i preteču modernog oblika pisma. U periodu vinčanske grupe u toku neolita, intenzivno se eksploatisala ruda bakra u rudniku u današnjem selu Rudna Glava kod Majdanpeka (najstarija bakarna sekira na svetu pronađena je u selu Pločnik kod Prokuplja), doduše ne toliko za obradu alatki, koliko za korišćenje bakarnog praha u dekorisanju keramike. Takođe, mnogobrojni simboli koji se pojavljuju na posuđu se danas smatraju pretečom proto-pisma, odnosno ne predstavljaju puke slike, već nose u sebi određene poruke.
Na tlu opštine Aleksinac postoji više arheoloških nalaza vezanih za vinčansku grupu neolita, i obuhvataju obe faze, i mlađi i finalni neolit, čime datiraju iz perioda 4.400-3.200 g.p.n.e. Oni su raštrkani na desetak lokacija širom opštine (najmanje četiri lokacije predstavljaju potvrđena vinčanska neolitska naselja), tako da moje ekspedicije moraju da budu podeljene na više delova. Za početak sam se odlučio za laganu šetnju u sopstveni komšiluk. U samom Aleksincu, u mali Zeleni Vir, pronađena je neolitska sekira, prilikom obrušavanja desne obale reke Moravice. S obzirom da je to tek jedan slučajni nalaz, on ne potvrđuje da je na tom mestu nekada bilo neolitsko naselje, već da je reka to nanela sa nekog uzvodnog mesta, možda kilometrima daleko. Najverovatnije mesto gde je sekira pronađena je tačka na kojoj Moravica skreće pod uglom od gotovo 90 stepeni, i gde se konstantno urezuje u uzdignuto zemljište. Tu je pojas zemljišta ojačan kamenim zidom, ali nakon nedavnih poplava to mesto je jako oslabljeno, da je i ulica koja prolazi iznad naprsla na nekoliko delova, pa je novo obrušavanje te litice vrlo moguće u skorijoj budućnosti.
In : Millareca