Neandertalski čovek je konačno nestao sa ovih prostora pre otprilike 35.000 godina, kada je bio potisnut prvim zajednicama modernog čoveka, Homo Sapiens Sapiens-a, pridošlih iz Azije. Smatra se da su prve paleolitske kulture modernog čoveka u Evropi nastale na području današnje Bugarske i Mađarske. Iako su se tokom narednih hiljada godina evropske paleolitske kulture mešale i selile iz istočne u zapadnu Evropu i obrnuto, ovi prostori su ostali relativno nenaseljeni, sve do perioda od pre 20.000 godina, kada se lovačko/skupljačka zajednica iz današnje srednje Evrope nastanila u pećinama Đerdapske klisure. Tu su imali utočište sve do kraja poslednjeg ledenog doba, koje i označava kraj paleolita i početak mezolita, srednjeg kamenog doba. Smatra se da je upravo ta zajednica, na kraju poslednjeg ledenog doba, kada je klima Zemlje postala znatno toplija, oformila kulturu Lepenskog Vira. Međutim, i pored toga što je Lepenski Vir, koji je prvobitno nastao otprilike 7.000 g.p.n.e., imao veliki značaj, i predstavljao visok kulturni nivo za tadašnju Evropu, uticaj te kulture je bio pre svega lokalni, i nije dosezao daleko. Ostali prostori Srbije su i dalje ostali prilično nenaseljeni, ili potpuno neprepoznatljivi bilo kakvom kulturom.

Prva uočljiva praistorijska kultura u Srbiji nakon Lepenskog Vira bila je kultura Starčevo, koja je označila početak neolita (mlađeg kamenog doba) na prostorima Srbije, sredinom 6. milenijuma pre nove ere. Ona je nastala na osnovama kulture Sesklo, koja se iz današnje Grčke proširila na sever, što ukazuje da je neolit u Evropu prodreo iz Male Azije. Zajednice starčevačke kulture su bile zemljoradničko-stočarske, i bile su trajno vezane za svoje posede. Zemlju su obrađivali uglavnom motikom, a uzgajali su pretežno ovce i koze. Nagon za lovom i ribolovom se polako gasio. Naselja su podizali po pravilu pored reka ili potoka, na blagim sunčanim padinama ili rečnim terasama. Kuće su građene zbijene jedna do druge, pravouganih ili trapezoidnih osnova, sa zidovima od pleteri oblepljenim blatom, i sa dvoslivnim krovovima od pruća i slame. U ovom periodu je keramika već bila izrazito zastupljena, ali sa vrlo malo predmeta namenjenih kultu i magiji. Razlog tome je možda i malo "slobodniji" stav prema smrti, jer se mrtvima nije pridavala naročita pažnja, pa nije ni bilo potrebe za magijom. Mrtvi su sahranjivani po pravilu u samim naseljima, često u jako zgrčenim položajima (ili kao da su naprosto bili bačeni), u jamama koje su služile za otpatke.

Najstarija praistorijska naselja na teritoriji opštine Aleksinac otkrivena su u selima Moravac i Lužane, i pripadaju starčevačkoj grupi. To je period srednjeg neolita i datiraju iz vremena 4.800-4.400 g.p.n.e. Nažalost, osim prvobitnih nalaza s kraja XIX veka, ona nisu naučno istraživana. Stoga je moja naredna ekspedicija bila fokusirana na ova dva sela. U stvari, slučajnim nalazima je ustanovljeno da je većina sela sa leve strane Južne Morave bilo naseljeno u doba neolita. Zato sam rešio da obiđem četiri susedna sela na tom potezu. Prvo sam posetio Lužane, selo južno od Aleksinca. Tamo je na lokalitetu Gorunova padina, krajem XIX veka, otkriveno naselje iz starčevačke grupe, zajedno sa velikim brojem fragmenata grnčarije i kamenih oruđa. Na žalost, odrediti tačno mesto danas je praktično nemoguće, jer lokaliteta sa takvim imenom odavno nema. Zato sam obišao okolinu sela i obližnje njive, jer i nema nekog drugog mesta gde bi to moglo biti. Međutim, nisam pronašao nikakve tragove neolitskog naselja.



Na putu prema Aleksincu prolazi se kroz selo Nozrinu, koje je spojeno sa Lužanem. Tamo je slučajnim nalazom otkrivena neolitska sekira sa otvorom za držalju. Ništa se preciznije ne zna gde tačno.



Već druga priča je selo Moravac, naredno selo prema Aleksincu. Na izlazu iz sela, prema Nozrini, nalazi se lokalitet Konjarnik, koji se prostire sa obe strane puta, a pogotovo sa severo-istočne strane, prema Južnoj Moravi. Tamo je otkriveno još jedno neolitsko naselje iz starčevačke grupe. Međutim, ovoga puta, zapazio sam da su njive na blagoj padini prema reci Moravi krcate fragmentima keramike. Istina, najveći deo obuhvata keramiku proste, grube fakture, sa krupnim zrncima peska, obično tamne boje, karakteristične za praistoriju. Ali sam pored toga pronašao par vrlo lepih parčića grnčarije, ukrašene tzv. organizovanim barbotinom, odnosno sa utisnutim šarama. Pored toga sam pronašao i nešto što neodoljivo podseća na neolitsku motiku, veliki uglačani kamen koji na jednoj strani ima izbrušen žljeb za konopac kojim je bio pričvršćen za držalju. Kamen je na suprotnoj strani odlomljen, ali sam prilično siguran da je u pitanju motika iz kamenog doba.



U Moravcu je prilikom izgradnje glavnog puta, u prvoj polovini XX veka, takođe otkopana uglačana sekira sa otvorom za držalju.



Poslednje selo koje sam obišao bilo je Žitkovac. U stvari, nisam ni bio u samom selu, već u njegovom ataru, prema Moravcu. Na levoj strani Južne Morave, pronađena je još jedna neolitska sekira sa otvorom za držalju (sve tri navedene ovde su u vlasništvu Zavičajnog muzeja u Aleksincu, koje već godinama nije u funkciji). Ipak, nisam imao volje da pretražujem korito Morave. Zato me je zaintrigirao jedan drugi podatak. Naime, govorilo se da se veliki broj praistorijskih fragmenata nalazi na njivama između Moravca i Žitkovca, tamo gde je nekad bilo korito Južne Morave. Još jedna lepa podudarnost je da se upravo na tom mestu nalazi lokalitet koji se zove Staro selo. Iz iskustva znam da sve lokacije koje u svojim imenima imaju pridev star (stari grad, staro selo, staro groblje, stari put...) imaju taj naziv sa dobrim razlogom. Zato sam se rado zaputio na tu lokaciju. Ali, ovaj put me je iskustvo u potpunosti izneverilo, jer u Starom selu nisam pronašao ni jedan jedini komadić grnčarije. Ipak sam zadovoljno otišao, našavši još jednu malu kamenu motiku, lepe izrade, sa utisnutim tačkama, verovatno od habanja.