Datum 10
Posted by Miroslav ibn Vukadin al-Hum on Saturday, November 19, 2011
Under: Millareca
Preostalo nalazište iz bakarnog doba na tlu opštine Aleksinac nalazi se u ataru sela Trnjane. Nalazište se prostire na oko 1km pre ulaska u selo iz pravca Aleksinca, blizu nekadašnje žičare Aleksinačkih rudnika uglja, sa jedne i druge strane puta, a pogotovo kod korita Južne Morave. U literaturi se navodi da je u pitanju lokalitet Selište, međutim moram da naglasim da je to pogrešno. Selište je lokalitet koji se nalazi kilometar zapadnije, koji sam takođe istraživao u dva navrata ranije, i koji ne sadrži gotovo nikakve ostatke (to je inače prvo arheološko nalazište koje sam istraživao sa nekih 17 ili 18 godina). A i sama konfiguracija terena ne dozvoljava izgradnju naselja, jer je u pitanju udolina između Trnjana i Južne Morave, gde su vetrovi neretko veoma jaki.
Ovde se u stvari radi o lokalitetu Jazbine, koji tačno odgovara gorenavedenoj topografiji. Tu je 1982. godine nađen veliki broj fragmenata keramike, i ostaci suhozida (prizemnog zida, možda metar visine, izgrađenog od "suhog" materijala - kamena ili zemlje, ili kombinacije ta dva; prosto rečeno - nasip). Meštani su prema priči tu ranije nalazili veći broj kamenih bušenih sekira i metalnih oruđa i oružja, koji nisu sačuvani. Keramika je bogato ornamentisana na različite načine (prave linije, geometrijski oblici, krivulje, kanelure, meandri, useci itd.), i u pitanju je naselje koje je pripadalo kostolačkoj grupi bakarnog doba (3200-1800 g.p.n.e.). Nemoguće je utvrditi da li je naselje postojalo u isto vreme kao i ono na Jelencu u Aleksincu, ali ako je to slučaj onda su ta dva naselja bila u vizuelnom dometu, jer su udaljeni svega nekoliko kilometara preko Južne Morave (a uz to oba naselja su na uzdignutim terasama).
Na ovom lokalitetu sam pronašao veliki broj fragmenata grnčarije, ali ne i ostatke suhozida (možda su eneolitska naselja i omeđivana suhozidima, ako su već tražili strateške lokacije za odbranu). Fragmenti su uglavnom manji, ali su veoma lepi, mogu da kažem i najlepši i najukrašeniji koje sam do sada pronašao, za više od 10 godina arheoloških istraživanja. Fina keramika je uglavnom tamnomrke i svetlomrke boje (neretko i u mozaičkim kombinacijama boja), dok je grublja uglavnom sivkasta. Međutim, ono čime se ta grnčarija ističe je neverovatna umetnička lepota kojom se praistorijski čovek izražavao. Na njima se između ostalog mogu videti i stilizovane slike ptica, životinja ili pejzaža. Takođe sam na nekoliko pronašao i otiske prstiju utisnutih na vlažnu glinu (rekao bih slučajno ili nestručno, što ipak ne umanjuje značaj). Sve ovo ne treba da čudi, ako se uzme u obzir da je kostolačka kultura, kao poklonik egejsko-anadolskih kultura, iskakala iz uniformnosti ostalih stepskih kultura na ovim prostorima, čime se ta naselja ističu lepotom keramike, oruđa, ali i samih kuća.
Svakako je potrebno sistematsko istraživanje (koje naravno nikada neće biti sprovedeno) da bi se više saznalo o ovom naselju. Moja preliminarna istraživanja ukazuju na to da naselje obuhvata prilično veliku površinu, sigurno bar dva kvadratna kilometra između Trnjana i Donjeg Adrovca. Mada, uzimajući u obzir distribuciju keramike (koja je istodobna na oba kraja ovog lokaliteta, ali koja je slabo zastupljena u sredini), nije isključena mogućnost da su se tu u stvari nalazila dva naselja međusobno razdvojenih nekoliko stotina metara.
U istorijskoj literaturi se navodi još jedno nalazište iz bakarnog doba u aleksinačkoj opštini. U pitanju je izvesni lokalitet Vitoševac u Žitkovcu, koji pripada bubanjsko-humskoj grupi, fazi Bubanj-Hum III. Ja sam mišljenja da se tu radi o grešci koju je napravio onaj koji je istraživao praistorijska naselja duž Morave pre više od sto godina, a koju su kasnije ostali autori samo prenosili sa jednog izvora na drugi. Razlog za takvu pretpostavku mi daje činjenica da osim imena lokaliteta koje se nabraja zajedno sa ostalim praistorijskim lokalitetima, nije dat apsolutno nijedan dodatni podatak, kao ni šta je pronađeno ili kada, što je uobičajena praksa za literaturu (a suvišno je reći da iz nekog razloga niko od lokalnih meštana nije čuo za takav lokalitet, niti se on nalazi na mapama). Rekao bih da je originalni autor jednostavno pogrešio selo koje odgovara datom lokalitetu, a možda je u pitanju i bilo neko selo (postoji selo Vitoševac kraj Ražnja).
Ovde se u stvari radi o lokalitetu Jazbine, koji tačno odgovara gorenavedenoj topografiji. Tu je 1982. godine nađen veliki broj fragmenata keramike, i ostaci suhozida (prizemnog zida, možda metar visine, izgrađenog od "suhog" materijala - kamena ili zemlje, ili kombinacije ta dva; prosto rečeno - nasip). Meštani su prema priči tu ranije nalazili veći broj kamenih bušenih sekira i metalnih oruđa i oružja, koji nisu sačuvani. Keramika je bogato ornamentisana na različite načine (prave linije, geometrijski oblici, krivulje, kanelure, meandri, useci itd.), i u pitanju je naselje koje je pripadalo kostolačkoj grupi bakarnog doba (3200-1800 g.p.n.e.). Nemoguće je utvrditi da li je naselje postojalo u isto vreme kao i ono na Jelencu u Aleksincu, ali ako je to slučaj onda su ta dva naselja bila u vizuelnom dometu, jer su udaljeni svega nekoliko kilometara preko Južne Morave (a uz to oba naselja su na uzdignutim terasama).
Na ovom lokalitetu sam pronašao veliki broj fragmenata grnčarije, ali ne i ostatke suhozida (možda su eneolitska naselja i omeđivana suhozidima, ako su već tražili strateške lokacije za odbranu). Fragmenti su uglavnom manji, ali su veoma lepi, mogu da kažem i najlepši i najukrašeniji koje sam do sada pronašao, za više od 10 godina arheoloških istraživanja. Fina keramika je uglavnom tamnomrke i svetlomrke boje (neretko i u mozaičkim kombinacijama boja), dok je grublja uglavnom sivkasta. Međutim, ono čime se ta grnčarija ističe je neverovatna umetnička lepota kojom se praistorijski čovek izražavao. Na njima se između ostalog mogu videti i stilizovane slike ptica, životinja ili pejzaža. Takođe sam na nekoliko pronašao i otiske prstiju utisnutih na vlažnu glinu (rekao bih slučajno ili nestručno, što ipak ne umanjuje značaj). Sve ovo ne treba da čudi, ako se uzme u obzir da je kostolačka kultura, kao poklonik egejsko-anadolskih kultura, iskakala iz uniformnosti ostalih stepskih kultura na ovim prostorima, čime se ta naselja ističu lepotom keramike, oruđa, ali i samih kuća.
Svakako je potrebno sistematsko istraživanje (koje naravno nikada neće biti sprovedeno) da bi se više saznalo o ovom naselju. Moja preliminarna istraživanja ukazuju na to da naselje obuhvata prilično veliku površinu, sigurno bar dva kvadratna kilometra između Trnjana i Donjeg Adrovca. Mada, uzimajući u obzir distribuciju keramike (koja je istodobna na oba kraja ovog lokaliteta, ali koja je slabo zastupljena u sredini), nije isključena mogućnost da su se tu u stvari nalazila dva naselja međusobno razdvojenih nekoliko stotina metara.
U istorijskoj literaturi se navodi još jedno nalazište iz bakarnog doba u aleksinačkoj opštini. U pitanju je izvesni lokalitet Vitoševac u Žitkovcu, koji pripada bubanjsko-humskoj grupi, fazi Bubanj-Hum III. Ja sam mišljenja da se tu radi o grešci koju je napravio onaj koji je istraživao praistorijska naselja duž Morave pre više od sto godina, a koju su kasnije ostali autori samo prenosili sa jednog izvora na drugi. Razlog za takvu pretpostavku mi daje činjenica da osim imena lokaliteta koje se nabraja zajedno sa ostalim praistorijskim lokalitetima, nije dat apsolutno nijedan dodatni podatak, kao ni šta je pronađeno ili kada, što je uobičajena praksa za literaturu (a suvišno je reći da iz nekog razloga niko od lokalnih meštana nije čuo za takav lokalitet, niti se on nalazi na mapama). Rekao bih da je originalni autor jednostavno pogrešio selo koje odgovara datom lokalitetu, a možda je u pitanju i bilo neko selo (postoji selo Vitoševac kraj Ražnja).
In : Millareca